Важыслӧн йӧлӧгаыс

     Кадыс лэбӧ, арлыд содӧ, и пыр тшӧкыдджыка паметьӧ локтӧ да кылӧ важыслӧн йӧлӧгаыс.

  Ог тӧд, кодкӧ казьтывлӧ-оз, но водзын коми кыв тӧдысьлы, тырвыйӧ кӧ чужан кывсӧ велӧдліс школаын, сетсис татшӧм позянлун: техническӧй вузӧ пыригӧн сочиненньӧ пыдди гижны изложенньӧ.  Меным окота жӧ вӧлі мӧскуа-питеръясын велӧдчыны да тайӧ инӧднас, дерт,  пӧльзуйтчывлі. Лои сідз, мый институтӧ пыран кык медшӧр экзаменсӧ сдайті, да медбӧръяыс роч кывйысь коли. Рыт кежлас нин водзвыв билет босьтлі гортӧ мунны, но виччысьтӧг экзамен нуӧдан кадсӧ вежисны... Ӧбед бӧрас пӧ лоӧ. Повзи, мый самолёт вылӧ ог удит да дзикӧдз йӧрма доналӧм да уна йӧза жуысь карас. Гожӧм помнад гулыд яга Войвылад билеттӧ сэсся нинӧм вылӧ он судзӧд.
 Пырысьыс паськыд-джуджыд аудитория тыр вӧлі. Кодкӧ сочиненньӧ вылын мырсис, кодкӧ ме моз изложенньӧ гижис. Колӧ шуны, татшӧм кокньӧднас эз унаӧн вӧдитчыны: башкыр, тотара, белорус, абхазияса, украинечьяс, грузинъяс... Текстыс вӧлі Ыджыд тыш темаа, разведчик подвиг йылысь. Кажитчӧ, лолышттӧг и шпарӧді - сэтшӧма тэрмаси, да медводдзаӧн и сдайті уджӧс. Комиссиясалӧн весиг синныс кольчаасьліс: "Сё али мый?! Нокӧ, недыр виччысьлӧй". Дыр эз манитны. Минут вит мысти петіс роч кыв велӧдысь да юӧртіс, мый ставыс бур, да юаліс, кытысь ме да кутшӧм национальносьт менам.  Ёна чуймаліс роч кыв бура тӧдӧмысь. А ме шензьӧмӧн видзӧді сы вылӧ -  ми, комияс, Пушкин кывтӧ ставным тадзи тӧдам. А мукӧдыс пӧ, шуӧ филолог, омӧльджыка гижӧны... 
   Да, унаӧн ӧд национальнӧй школаяс помалӧмаӧсь. Налы и колӧ татшӧм кокньӧдыс, а оз комилы, став предметсӧ чужан кывйӧн велӧдӧмаӧсь да. Мый тӧлкыс, шуанныд, таысь, оз кӧ сэсся бура  сяммыны рочасьны? Сяммисны, но эз шогсьыны роч кыв идеальнӧя тӧдӧм понда, кыдзи майшасис велӧдысь, техвузын медводз стӧч наукаясын водзмӧстчыны колӧ. Сэсся и  студенталіганыс ас костас сёрнитігӧн ӧти роч кыв вомсьыныс эз лэдзлыны. Вылӧ донъялісны чужанінсӧ, грезд кӧть кар, пыдди пуктісны уна кӧленаа пыді рӧдвужсӧ, тӧдісны важ  традициянысӧ. Ӧти кывйӧн, кылісны асьнысӧ нацияӧн. Налӧн роч туйӧ пуксян коланлуныс эз кыв, эз тыдав и эз вӧв. А велӧдысьыслы сэк ковліс вузлысь корӧмъяссӧ могмӧдны: сы мындатӧ мортӧс примитны сэтшӧм да татшӧм кокньӧдӧн. 
   А миян, коми кыв да литератураысь ӧтдор, став урокыс рочӧн сетсьӧ. Квайтымын во сайын нин коми кывъя математика-физикаястӧ эновтлӧмаӧсь. Ме сёрӧнджык чужлі, да юр вежӧрӧй роч ногӧн нин сӧвмӧма. Да, комиӧн на кыдзкӧ-мыйкӧ сёрнитам, но роч кино видзӧдам, роч книга лыддям, роч текстӧн удж вылын ноксям.  Сочиненньӧтӧ гижны рочӧн вермам бурджыка на комиӧн дорысь, но... Но чужан  кывнымӧс дзескӧдӧмыс да омӧльтӧмыс коми вужнымӧс сыри-летки орйӧдлӧма, коми оласногнымӧс подулӧдзыс кисьтӧма, аслыспӧлӧс коми сямнымӧс пыдзыртӧма-тӧлӧдӧма, морт чиннымӧс нин дзикӧдз бырӧдӧма...  Да вошӧмаӧсь ми кытчӧкӧ шӧракостас - кыдъя рочьяс, кыдъя комияс.  Огӧ нин гӧгӧрвоӧй весиг, мыйла миянлы чужан кывйыс колӧ... да мый сійӧ сэтшӧмыс...

   А велӧдім кӧ сьӧкыда сетчысь  математикасӧ коми кывйӧн, колӧкӧ, стӧч наукаын кымын уджалысь нин миян пӧвстысь петіс. Сійӧ жӧ англия кывсӧ веськыда кӧ коми вывсянь вуджӧдім, колӧкӧ, школаын Том Сойер да Гарри Потер йылысь англия кывйӧн нин лыддим, кыдзи рочӧн лыддьысям. Да и вежӧрным эськӧ мӧд вӧлі - асьнымӧс пыдди пуктана, ӧта-мӧдӧс эськӧ дивитны эг лысьтӧй, мый чужан кыв кӧ доръян да видзан, комиӧн сёрнитан-гижан, сідзкӧ ся немтор вылӧ сямыд абу. Ас понйыд тай пыдӧджык курччӧ. 

   Посни кывъяс бырасны да, сэсся и рочсӧ  вевтыртас англия кыв, китай ли... Гажтӧм босьтас, кыдзи шуштӧм вӧлі вотӧстӧм вӧрын таво арнас.  

   Акцент кузя кӧ. Коми акцент, дерт, менам и сэк вӧлі,  но мыйлакӧ йӧзыс юавлісны, абу-ӧ ме иностранка? Шемӧс босьтліс: суйӧрсайсаыд сэк дивӧджык на вӧліны, на водзын весиг рочьяс родлісны. Ме жӧ ачымӧс "деревняӧн" лыдди, дай паськӧм ёнасӧ ньӧбны эз сюрлыв, ставсӧ аслым выль пӧв вурлыны-лӧсьӧдыштавны ковмывліс... Бӧрас тыдовтчис, мый Коми му йылысь унаӧн ньӧти абу кывлӧмаӧсь да налӧн ыджыд интерес да уна юалӧм чужӧма. Коркӧ весиг чукӧрӧн волісны ме дорӧ да рытывбыд коми сёрниӧс, кывбуръяс кывзісны, комиӧн сьывны корлісны (сьывны эськӧ ог куж, но йӧзкостса "Шондібанӧй", "Уна нывъяс" коддьӧмтӧ шуалі жӧ), гырысь коми йӧз йылысь юасисны да жальпырысь бӧрас кайтлісны, мый сӧмын ӧти роч кыв асьныс тӧдӧны. 

    А ми посни войтырӧс ас кывйысь ӧтдортам... Сиктса садйысь рытнас локтӧны гортӧ да рочасьӧны. Уджалысьясыс эськӧ коми йӧз и быдтор да... Но бара жӧ вылісянь корӧмъясыс падмӧдӧны да ылӧдлӧны: этно-культурнӧй юкӧныс пӧ тырмымӧн. Да и ныв-зонтӧ пӧ ӧні чужӧмсяньыс егэяс кежлӧ дасьтыны колӧ. Думыштлыны кӧ, юрсиыд сувтлас: ӧткымын бать-мам шуасьӧм вӧсна чинаяс оланпас вежӧны, методикаяс - а сэсся дзонь нацияяс бырӧны! 

    Тешкодь, но школаын (тыдалӧ, мед ставныс МГУ-ӧ ызӧбтасны-тӧрӧдчасны) экзамен вылын велӧдчысьясӧс металлоискательӧн да камераӧн кыйӧдӧны. Дзескыдінын пукалысьясӧс моз. Гӧгӧрвоны тайӧс зэв сьӧкыд. Кутшӧм тӧдӧмлун вермас сетны отчётӧ да стандартӧ пӧдӧм велӧдысь, да кутшӧм тӧдӧмлун шедӧдны сэтшӧм жӧ шаблонӧ йӧрмӧм велӧдчысь? Жмитан системаын, кӧні ыджыдалӧ егэ, впр? А кутшӧм сэн скодиттӧм юалӧмъяс эмӧсь! Школа помалысьлы - витӧд класс тшупӧда примеръяс! Либӧ, шуам, тестын квайт вочакывйысь куим лӧсялана, но он на босьт, сорсян! Быть колӧ тӧдны, кыдзи чайтӧ тест лӧсьӧдысьыс. Быттьӧ став юалӧмсӧ ковтӧг чирйӧдлӧма да посньӧдлӧма да быд чир кызмырдӧн сьӧктӧдӧма. Татшӧм нальксьыс колӧ эськӧ мынтӧдчыны да. 

   Кӧть олім ми пӧдса канмуын, да сэк мукӧдпӧлӧс тешкодьторъяс вӧліны, асьнымӧс век жӧ вӧльнӧйджыка кылім. Быд экзамен вылын миян комын гӧгӧр билет вӧлі, да быд билетын куим юалӧм. Сё гӧгӧр вочакыв и тӧдны коліс, но сэтчӧ предметыслӧн став сюрӧсыс пырис. Помнита, миянлы  автоматика тэчасъяс кузя сьӧкыдкодь предмет нуӧдіс зэв тӧлка велӧдысь. Ставсӧ стӧча да ясыда гӧгӧрвоӧдіс, зумыд тӧдӧмлун юраным сюйліс, а экзамен водзвылын тшӧктіс: "Студент ёртъяс, шпаргалкатӧ бытьысь гижалӧй. Коді став билет вылас куимпӧлӧс шпаргалка лӧсьӧдас: дженьыда, шӧрпӧлӧса да тырвыйӧ вочавидзӧмӧн, пырысь-пыр "вит" пукта". Дерт на, куим ногӧн кӧ медколана мӧвпсӧ гижан, сэтшӧма тшупсяс юрад - кувтӧдзыд он вунӧд.