Ӧти туй

(пашизмысь мынны) 

Быд керкаӧ пырис, эз юась, эз висьтась, кодлыкӧ гӧсьт на пӧ, кодлыкӧ чарлаа сваття. Поздысис, овмӧдчис, гӧбӧчӧ гирилюк лэдзаліс, шойнаяс томъяслы вӧчаліс, вомӧc кардъялӧм вурысӧн лякис. Поснилысь асывсӧ быгалысь тшын-бусӧн воймӧдіс.

Важӧн пӧ кыйӧдчи, ылӧгӧн дӧжнаси, эмбурӧн син водзад вералі, юрвемад кизьӧрӧн келалі, кӧин ру песті, ас кывтӧ вошті, юрбитны клёнӧді, веськодьлун сӧвмӧді, ставнытӧ торйӧді. Сэсся пӧ тайӧ «бур уджысь» вештысьӧй  вирӧн да пӧсьӧн,  вӧр-ваӧн, сынӧдӧн, асланыд олӧмӧн. Коймӧд кӧ ыпнитас,  Му шарнад дзоньнас.

Воштысьны кытчӧ капитал куын чужӧм лёк вынысь? «Велӧдчӧй, велӧдчӧй…» тшӧктысьлысь инӧдсӧ казьтыштны - уджыс эз рокмы, мӧвпыс эз чусмы, гижӧдыс талунъя, актуальнӧ. История бытьысь, дырӧн ли регыд, нуӧдӧ сэтчӧ -выль кытшӧ. Оз бӧрӧ, а  водзӧ да ӧтув. Социализмӧ. Ставмувывса уджалысь войтыр, ӧтувтчӧй! – дорйысян туйным ӧти миян.

 

Тӧв пуксьӧм

Рытъя руа пемыдлӧзӧ вӧйӧм 

Зэра арыс лайкъялыштіс гусьӧн.

Cыръя дора нёдздӧм кымӧр сайысь

Сынӧд йиалӧмсӧ эз и казяв.

Кыдзи  йиджис вужйӧдз лымтӧм кӧдзыд,

Пыдӧдз мусӧ кынтіс ӧти войӧн.

Быдсӧн мылькъя чорыд эжа лапӧд

Плавгис джӧмдӧм ю вылӧ да дорис.

Ньӧжйӧ-ньӧжйӧ кольӧм рыысь ӧнтай

Бӧръя шоныд руыс сэзьӧ кайис,

Ва выв рӧмпӧштанлысь ӧдйӧ-ӧдйӧ

Дзирдсӧ сарӧгаліс швучкысь войтӧв.

Тодмышкаліс, быттьӧ нӧшкӧн, ӧтка

Лым чиръяссӧ мудзыштӧм да скӧрмӧм,

Эз на чайт, мый ректӧм рыныш йӧзӧс

Нимкодьӧдас сьӧда-еджыд рӧмӧн.

Рытъя руа пемыдлӧзӧ вӧйӧм 

Лайкъялыштіс  зэра арыс гусьӧн,

Кӧдзыд пӧльлысь вӧла сюся локтӧм

Ӧшйӧм кымӧр сайысь эз и казяв.

Ичӧтдыр

 (Вуджӧдӧм)

Кор луныс жар, сэк менӧ кыскӧ яг,

А пожӧм пуысь  косьмӧм сир дук ӧвтӧ,

Зэв кыпыд лолӧн аддза асъя кад

Да восьлалышта шонді двореч шӧрті!

 

Дзим-дзурк да кос, быд туган - югыд пас,

Тан лыа шӧвк… Ме дзигла пожӧм пусӧ

Да ичӧтдырӧ вола: мен ар дас,

А пуыс ён да джуджыд, енэж бердӧдз.

 

А кырсьыс чорыд, чукырӧсь, руд-гӧрд,

Но сэтшӧм пӧсь, пым шонді водзын шонтӧм!

И мӧвпавсьӧ мен: оз и пожӧм кӧр,

А гожйыс ӧвтӧ шондіыслӧн помтӧм.

 

Иван Бунин

Детство

Чем жарче день, тем сладостней в бору

Дышать сухим смолистым ароматом,

И весело мне было поутру

Бродить по этим солнечным палатам!

 

Повсюду блеск, повсюду яркий свет,

Песок — как шелк… Прильну к сосне корявой

И чувствую: мне только десять лет,

А ствол — гигант, тяжелый, величавый.

 

Кора груба, морщиниста, красна,

Но так тепла, так солнцем вся прогрета!

И кажется, что пахнет не сосна,

А зной и сухость солнечного света.

 

Ок, мамӧ...

 

Ок, мамлӧн курыд шогыс помтӧм-дортӧм.

Тэд кажитчӧ, мый некодлы тэ ковтӧм,

Ӧд арся пемыд войӧ рӧкыс суис,

Нем виччысьтӧг дзик питӧ босьтіс-нуис.

Тшем локтіс йӧз да ӧзъялісны сисьяс,

Тэ шемӧс вӧлін, синъяслы эн эскы,

Кӧть измӧм сьӧлӧмнад, став ловнад тӧдін,

Мый оз ло бӧрдтӧм луныс-войыс водзын,

Мый олӧм бипур кусі тшӧтш и тэнад,

- О, мыйла? Мыйысь? - бергаліс юр-вемад.

И уджыс-нокыс оз нин ӧшйыв киад,

Ӧд югыд шондісӧ оз аддзы пиыд!

А чужліс сійӧ тӧвся кӧдзыд лунӧ,

И гажа трачкис пескыс пачын уна,

Но, тыдалӧ тай, шудтӧм кодзув улын...

Ӧд сэтшӧм томӧн миян дорысь муніс.

Тэ бӧрдан, сьӧлӧм пикӧ воӧ... пикӧ,

И «абу» кывйӧ крукасян быд здукӧ.

Ок, мыйда кадыс колӧ личӧд вылӧ,

Ок, мамысь ёнджык код нӧ дойсӧ кылӧ...

(1996 во)

Мый сэтшӧмыс арыс?

(вуджӧдӧм)

 

Мый сэтшӧмыс арыс? Тайӧ енэж, 
Сьӧд чышъяна енэж быд кок улын. 
Лэбач кельӧб кымӧркӧд гӧпъяс кузя мунӧ, 
Тэнӧ, арӧй, эг нин аддзыв важӧн. 

Арся енэж. Сотчӧ вӧр-ва. 
Арас, эськӧ, лэбны кӧ -да. 
Саридз гыӧ вӧйӧма дой, 
Арся пемыд кузь вой. 

Мый сэтшӧмыс арыс? Тайӧ изъяс, 
Мывкыдлуныс Эжва сьӧд ва весьтын. 
Меддонасӧ казьтыштіс арыс бара эськӧ, 
Арся чукыр содтіс, чукыр визьяс. 

Мый сэтшӧмыс арыс? Тайӧ тӧвъяс, 
Орӧм сімӧм чепъясӧн мед ворсны. 
Арӧй, вочакывъяссӧ вермам-ӧ ми корсьны, 
Чужан муным шудаӧн мед лоас? 

Карыс сылӧ - вевттьӧма борд,
Арся кӧні ветлӧма орт. 
Кытчӧдз кутас гылавны кор, 
Арлӧн нэмыс оз ор.

                                                                                                                                                                                                           

                                                                     ***

                                    Что такое осень

                                            Что такое осень? Это небо,
                                            Плачущее небо под ногами.
                                            В лужах разлетаются птицы с облаками,
                                            Осень, я давно с тобою не был.

                                            Осень. В небе жгут корабли.
                                            Осень. Мне бы прочь от земли.
                                            Там, где в море тонет печаль,
                                            Осень, темная даль.

                                            Что такое осень? Это камни,
                                            Верность над чернеющей Невою.
                                            Осень, вновь напомнила душе о самом главном,  
                                            Осень, я опять лишен покоя. 

                                            Что такое осень? Это ветер
                                            Вновь играет рваными цепями.
                                            Осень, доползем ли, долетим ли до ответа,
                                            Что же будет с Родиной и с нами.

                                            Тает стаей город во мгле
                                            Осень, что я знал о тебе.
                                            Сколько буде рваться листва,
                                            Осень вечно права.

Важыслӧн йӧлӧгаыс

     Кадыс лэбӧ, арлыд содӧ, и пыр тшӧкыдджыка паметьӧ локтӧ да кылӧ важыслӧн йӧлӧгаыс.

  Ог тӧд, кодкӧ казьтывлӧ-оз, но водзын коми кыв тӧдысьлы, тырвыйӧ кӧ чужан кывсӧ велӧдліс школаын, сетсис татшӧм позянлун: техническӧй вузӧ пыригӧн сочиненньӧ пыдди гижны изложенньӧ.  Меным окота жӧ вӧлі мӧскуа-питеръясын велӧдчыны да тайӧ инӧднас, дерт,  пӧльзуйтчывлі. Лои сідз, мый институтӧ пыран кык медшӧр экзаменсӧ сдайті, да медбӧръяыс роч кывйысь коли. Рыт кежлас нин водзвыв билет босьтлі гортӧ мунны, но виччысьтӧг экзамен нуӧдан кадсӧ вежисны... Ӧбед бӧрас пӧ лоӧ. Повзи, мый самолёт вылӧ ог удит да дзикӧдз йӧрма доналӧм да уна йӧза жуысь карас. Гожӧм помнад гулыд яга Войвылад билеттӧ сэсся нинӧм вылӧ он судзӧд.
 Пырысьыс паськыд-джуджыд аудитория тыр вӧлі. Кодкӧ сочиненньӧ вылын мырсис, кодкӧ ме моз изложенньӧ гижис. Колӧ шуны, татшӧм кокньӧднас эз унаӧн вӧдитчыны: башкыр, тотара, белорус, абхазияса, украинечьяс, грузинъяс... Текстыс вӧлі Ыджыд тыш темаа, разведчик подвиг йылысь. Кажитчӧ, лолышттӧг и шпарӧді - сэтшӧма тэрмаси, да медводдзаӧн и сдайті уджӧс. Комиссиясалӧн весиг синныс кольчаасьліс: "Сё али мый?! Нокӧ, недыр виччысьлӧй". Дыр эз манитны. Минут вит мысти петіс роч кыв велӧдысь да юӧртіс, мый ставыс бур, да юаліс, кытысь ме да кутшӧм национальносьт менам.  Ёна чуймаліс роч кыв бура тӧдӧмысь. А ме шензьӧмӧн видзӧді сы вылӧ -  ми, комияс, Пушкин кывтӧ ставным тадзи тӧдам. А мукӧдыс пӧ, шуӧ филолог, омӧльджыка гижӧны... 
   Да, унаӧн ӧд национальнӧй школаяс помалӧмаӧсь. Налы и колӧ татшӧм кокньӧдыс, а оз комилы, став предметсӧ чужан кывйӧн велӧдӧмаӧсь да. Мый тӧлкыс, шуанныд, таысь, оз кӧ сэсся бура  сяммыны рочасьны? Сяммисны, но эз шогсьыны роч кыв идеальнӧя тӧдӧм понда, кыдзи майшасис велӧдысь, техвузын медводз стӧч наукаясын водзмӧстчыны колӧ. Сэсся и  студенталіганыс ас костас сёрнитігӧн ӧти роч кыв вомсьыныс эз лэдзлыны. Вылӧ донъялісны чужанінсӧ, грезд кӧть кар, пыдди пуктісны уна кӧленаа пыді рӧдвужсӧ, тӧдісны важ  традициянысӧ. Ӧти кывйӧн, кылісны асьнысӧ нацияӧн. Налӧн роч туйӧ пуксян коланлуныс эз кыв, эз тыдав и эз вӧв. А велӧдысьыслы сэк ковліс вузлысь корӧмъяссӧ могмӧдны: сы мындатӧ мортӧс примитны сэтшӧм да татшӧм кокньӧдӧн. 
   А миян, коми кыв да литератураысь ӧтдор, став урокыс рочӧн сетсьӧ. Квайтымын во сайын нин коми кывъя математика-физикаястӧ эновтлӧмаӧсь. Ме сёрӧнджык чужлі, да юр вежӧрӧй роч ногӧн нин сӧвмӧма. Да, комиӧн на кыдзкӧ-мыйкӧ сёрнитам, но роч кино видзӧдам, роч книга лыддям, роч текстӧн удж вылын ноксям.  Сочиненньӧтӧ гижны рочӧн вермам бурджыка на комиӧн дорысь, но... Но чужан  кывнымӧс дзескӧдӧмыс да омӧльтӧмыс коми вужнымӧс сыри-летки орйӧдлӧма, коми оласногнымӧс подулӧдзыс кисьтӧма, аслыспӧлӧс коми сямнымӧс пыдзыртӧма-тӧлӧдӧма, морт чиннымӧс нин дзикӧдз бырӧдӧма...  Да вошӧмаӧсь ми кытчӧкӧ шӧракостас - кыдъя рочьяс, кыдъя комияс.  Огӧ нин гӧгӧрвоӧй весиг, мыйла миянлы чужан кывйыс колӧ... да мый сійӧ сэтшӧмыс...

   А велӧдім кӧ сьӧкыда сетчысь  математикасӧ коми кывйӧн, колӧкӧ, стӧч наукаын кымын уджалысь нин миян пӧвстысь петіс. Сійӧ жӧ англия кывсӧ веськыда кӧ коми вывсянь вуджӧдім, колӧкӧ, школаын Том Сойер да Гарри Потер йылысь англия кывйӧн нин лыддим, кыдзи рочӧн лыддьысям. Да и вежӧрным эськӧ мӧд вӧлі - асьнымӧс пыдди пуктана, ӧта-мӧдӧс эськӧ дивитны эг лысьтӧй, мый чужан кыв кӧ доръян да видзан, комиӧн сёрнитан-гижан, сідзкӧ ся немтор вылӧ сямыд абу. Ас понйыд тай пыдӧджык курччӧ. 

   Посни кывъяс бырасны да, сэсся и рочсӧ  вевтыртас англия кыв, китай ли... Гажтӧм босьтас, кыдзи шуштӧм вӧлі вотӧстӧм вӧрын таво арнас.  

   Акцент кузя кӧ. Коми акцент, дерт, менам и сэк вӧлі,  но мыйлакӧ йӧзыс юавлісны, абу-ӧ ме иностранка? Шемӧс босьтліс: суйӧрсайсаыд сэк дивӧджык на вӧліны, на водзын весиг рочьяс родлісны. Ме жӧ ачымӧс "деревняӧн" лыдди, дай паськӧм ёнасӧ ньӧбны эз сюрлыв, ставсӧ аслым выль пӧв вурлыны-лӧсьӧдыштавны ковмывліс... Бӧрас тыдовтчис, мый Коми му йылысь унаӧн ньӧти абу кывлӧмаӧсь да налӧн ыджыд интерес да уна юалӧм чужӧма. Коркӧ весиг чукӧрӧн волісны ме дорӧ да рытывбыд коми сёрниӧс, кывбуръяс кывзісны, комиӧн сьывны корлісны (сьывны эськӧ ог куж, но йӧзкостса "Шондібанӧй", "Уна нывъяс" коддьӧмтӧ шуалі жӧ), гырысь коми йӧз йылысь юасисны да жальпырысь бӧрас кайтлісны, мый сӧмын ӧти роч кыв асьныс тӧдӧны. 

    А ми посни войтырӧс ас кывйысь ӧтдортам... Сиктса садйысь рытнас локтӧны гортӧ да рочасьӧны. Уджалысьясыс эськӧ коми йӧз и быдтор да... Но бара жӧ вылісянь корӧмъясыс падмӧдӧны да ылӧдлӧны: этно-культурнӧй юкӧныс пӧ тырмымӧн. Да и ныв-зонтӧ пӧ ӧні чужӧмсяньыс егэяс кежлӧ дасьтыны колӧ. Думыштлыны кӧ, юрсиыд сувтлас: ӧткымын бать-мам шуасьӧм вӧсна чинаяс оланпас вежӧны, методикаяс - а сэсся дзонь нацияяс бырӧны! 

    Тешкодь, но школаын (тыдалӧ, мед ставныс МГУ-ӧ ызӧбтасны-тӧрӧдчасны) экзамен вылын велӧдчысьясӧс металлоискательӧн да камераӧн кыйӧдӧны. Дзескыдінын пукалысьясӧс моз. Гӧгӧрвоны тайӧс зэв сьӧкыд. Кутшӧм тӧдӧмлун вермас сетны отчётӧ да стандартӧ пӧдӧм велӧдысь, да кутшӧм тӧдӧмлун шедӧдны сэтшӧм жӧ шаблонӧ йӧрмӧм велӧдчысь? Жмитан системаын, кӧні ыджыдалӧ егэ, впр? А кутшӧм сэн скодиттӧм юалӧмъяс эмӧсь! Школа помалысьлы - витӧд класс тшупӧда примеръяс! Либӧ, шуам, тестын квайт вочакывйысь куим лӧсялана, но он на босьт, сорсян! Быть колӧ тӧдны, кыдзи чайтӧ тест лӧсьӧдысьыс. Быттьӧ став юалӧмсӧ ковтӧг чирйӧдлӧма да посньӧдлӧма да быд чир кызмырдӧн сьӧктӧдӧма. Татшӧм нальксьыс колӧ эськӧ мынтӧдчыны да. 

   Кӧть олім ми пӧдса канмуын, да сэк мукӧдпӧлӧс тешкодьторъяс вӧліны, асьнымӧс век жӧ вӧльнӧйджыка кылім. Быд экзамен вылын миян комын гӧгӧр билет вӧлі, да быд билетын куим юалӧм. Сё гӧгӧр вочакыв и тӧдны коліс, но сэтчӧ предметыслӧн став сюрӧсыс пырис. Помнита, миянлы  автоматика тэчасъяс кузя сьӧкыдкодь предмет нуӧдіс зэв тӧлка велӧдысь. Ставсӧ стӧча да ясыда гӧгӧрвоӧдіс, зумыд тӧдӧмлун юраным сюйліс, а экзамен водзвылын тшӧктіс: "Студент ёртъяс, шпаргалкатӧ бытьысь гижалӧй. Коді став билет вылас куимпӧлӧс шпаргалка лӧсьӧдас: дженьыда, шӧрпӧлӧса да тырвыйӧ вочавидзӧмӧн, пырысь-пыр "вит" пукта". Дерт на, куим ногӧн кӧ медколана мӧвпсӧ гижан, сэтшӧма тшупсяс юрад - кувтӧдзыд он вунӧд.

Медводз - сёрнит комиӧн

       Туй кузя мунігӧн кыла, рочасьӧ пиыскӧд мамыс: "Ты тай нӧ урок не сделал?..." Ачыс коми, верӧсыс коми, олӧны коми сиктын, но куимнан быдтасыскӧд мырдӧн  рочасьӧны. Мыйла? Мед пӧ оз увтыртны школаас. (???) Школаын, кӧні унджыкыс на комияс... Тадз ӧмӧй вежӧрсяласны кыдъя роч ныв-пияныс да лэбзясны мукӧд комиысь вылӧджык?   Ӧдвакӧ. 

    Коми кыв велӧдысь, туялысь, сӧвмӧдысь, чужан кывсӧ збыльысь пыдди пуктысь морт кор аддзӧ татшӧм ас кыв ӧтдортӧмсӧ: бать-мамлысь асьнысӧ скодиттӧм лэптӧмсӧ да велӧдчысьлысь веськодьлунсӧ,  сылӧн ловъя вывсьыс потласьӧ сьӧлӧмыс. Кыдзи и Альберт Разинлӧн. 

    Пӧв-мӧд мыччӧд содта. Карын олысь олӧма ань, вичкоӧ котралысь интеллигентнӧй дама, чужӧмсӧ пытькыртӧмӧн юалӧ менсьым рочӧн:  сиктад пӧ ставыс юӧны да, абу пӧ дыш сэн овнытӧ? Меся, миян сиктын оз юны. Прамӧй йӧз, уджач да вежӧра комияс олӧны, весиг локтӧмъяс пиысь унаӧн коми кыв вылӧ вуджӧны. А юысь йӧз прочентыс мый сиктын, мый карын - ӧткодь. Джӧмдіс. Сэсся шуӧ, кор пӧ карын комиӧн сёрнитӧны, ме пӧ некор ог висьтась мый ме коми, вывті пӧ грубӧй коми сёрниыс да, а гусьӧник пӧ кывзыся. А мыйла нӧ,  сідзкӧ, кывзысян, мам кывйыд кӧ тэныд пон увтчӧм?... Интереснӧ, буракӧ, да кывзӧ, но ачыс оз на и вежӧрт тайӧс - КУТШӦМ ОЗЫРЛУН сылӧн эм - мӧд кыв, кодӧс тӧдӧны этшаӧн, и СІЙӦ ТӦДӦ. 

      Мӧдысь, сёрнитігӧн жӧ, мӧд карса нин шуӧ, вы пӧ так лабутно говорите. Меся, ті ӧмӧй коми? Повзис весиг: нет, нет, нет пӧ...  

  Сыктывкарса ньӧбасянінысь кӧ куш киӧн мунны кутан, вузасьысьыс вӧлисти ышнясьнысӧ дугдас да коми вылӧ вуджас: ме пӧ ӧд сиктса жӧ да коми жӧ, ньӧ-ӧ-бӧй пӧ менсьым мыйкӧ-ӧ-ӧ...

    Кар джынйыс сиктысь петӧм коми йӧз, но дзебӧны мам кывнысӧ. Оз сёрнитны чужан кывнас асланыс быдтаскӧд, а сідзкӧ и вужнысӧ керыштӧны, а тайӧ пӧ, Т.Элиот серти, "впасть в беспамятство" - медся ыджыд грекыс. 

    Татшӧмъясыс ӧд и эскӧны Тишков псевдоученӧй коддьӧмлы, мый рочысь ӧтдор мукӧд вужвойтыр кывйыс некытчӧ ковтӧм да сӧмын крукӧдлӧ. 

     Но ученӧйыд унджыкыс ученӧй. Со, А.Разин удмурт кыв вӧсна олӧмсӧ сетіс. Абу, дерт, кулӧм сылӧн тайӧ, быдӧн оз вермы сотчыны лӧня да сувтсӧн - би кып (факел) моз, а сьӧлӧм пыдзыртан доя  чукӧс. Чукӧс - удмуртъяслы да став мукӧд кывъя вужвойтырлы. Миянлы - чукӧс.  Кӧть мед татшӧм ногӧн  бӧръя би киньсьыс унджык войтырлӧн ӧзъяс чусалысь сьӧлӧмыс, воссяс синмыс да мыйкӧ мӧдас вӧчны ас кыв дорйӧм могысь. А власьт йылысь тайӧ лоӧмторйын весиг мӧвпыс абу - сы вылӧ надея важӧн бырӧма.

     Сы мында нин та йылысь шуӧма. Ну абу миян коми вирын уна варгыны да чуймавнысӧ лӧдӧма.  Вомад пӧ ракаыс пырас да черлыыд пӧ чеччыштас. Этшаджык больгы - унджык вӧч. Медводз - сёрнит чужан кывнад ачыд да челядьыдкӧд да эн эскы коми кыв ёрысьяслы. Тайӧ верманатор быдӧнлы, весиг ме кодь полысь кӧчлы.

Кӧина-понъя кад

Югдан кад... Абу лун, абу вой. Кӧина-понъя кад. Оз ӧд узьсьы тай.  А кыаыс кыдзи вежласьӧ! Cы мында рӧмӧн ӧтпырйӧ! Ӧмидза лязйын быттьӧ, еджыдӧн быгалӧ, лӧзӧн тупылялӧ, тшын-бусӧн муткыртӧ да виж би кывйӧн котӧртӧ...  Тайӧ ворсӧдчӧ, шонді мыччысьтӧдз, сӧмын югӧрыс сылӧн, инмӧ ветлысь ротйысьӧм кымӧр йывъясӧ, повзьӧдчӧ тӧдтӧм яр петкӧдчӧмнас…

Лэччывла ва дорӧ. Зуд кум кыркӧтшсянь, ок, ылӧдз тыдалӧ. Вежӧдысь ойдӧм вӧрсялӧм виддзыс, мудзӧн латшкысьӧм ылі ягыс тувсовъя сернас ыркӧдӧ биалысь лязсӧ. Дзирдалӧ, лӧзалӧ, разалӧ ытванас Эжва сайыс. Пӧртмасьӧ вӧртасӧдз ылькнитӧм юын. Пӧртмасьӧ... зэр водзӧ. Майшасьӧ... Майшасьӧ мый водзӧ?.. А локтасны кӧ нӧ и татчӧ падея сьӧд паськӧмаясыс да пазӧдасны - пузувтасны комилысь бӧръя олан гажсӧ, бӧръя коляссӧ... 

Виччысьӧ… Виччысьӧ миянлысь тӧлка-вежӧра дорйысьӧм, горш мапиялы  ӧтувъя водзсасьӧм.  Вермам-ӧ?..  Вермам-ӧ гӧгӧрвоны ставным, дзикӧдз быртӧдз, мый вынным миян чужан кывйын да чужан муын.  

7

Фото вылын ода-кора 15 лунӧ Зуд кум кыркӧтшсянь.

Лӧзов май

Лӧзов май. Шоныд кыалӧн рӧм.

Оз на-й голькнит дзиръяӧн сёрӧн.

Еджыд кымӧрӧн вугралӧ льӧм.

Ӧвтӧ турунысь сибдалан кӧрӧн.

Бордъя ӧшинь енэжӧ дась,

Сайӧд дӧралӧн вӧрыштӧ доръяс.

Дурысь тӧлысь пысавлӧ тас,

Джоджӧ везйӧдлӧ тыв потан серъяс.

Керка ичӧт кӧть миян, да лӧнь.

А ме аскӧд… ме шойччышта тані.

Рытӧй, олӧмӧс мичмӧдысь вӧнь,

Быттьӧ ёрт йылысь казьтывлӧм вайин.

 

Быгйӧн лымъялӧ, ыпъялӧ льӧм.

Тӧлысь дзирыднас нюммуніс весьтын,

Кӧсйӧ сетны оз кӧдзӧдысь сьӧм -

Сьӧлӧм тіпкӧмсӧ быдӧнлы, эськӧ-н.

Сӧмын дзоридзас, шыльыдас, тан,

Ывла гажыскӧд нинӧм ог посйы.

Эмсӧ помтӧг ме апала - жан,

Унджык синысӧ аслым ог кӧсйы.

Шудыс дойыскӧд  тулывлӧ кӧн,

Лок да петкӧдчы –  апала выльысь.

Менам исковтӧм томлунӧй лӧнь,

Енэж пыдӧсын - лӧзъюгыд тулыс.

Сергей Есенин. Вуджӧдӧм.

***

Синий май. Заревая теплынь.

Не прозвякнет кольцо у калитки.

Липким запахом веет полынь.

Спит черемуха в белой накидке.

В деревянные крылья окна

Вместе с рамами в тонкие шторы

Вяжет взбалмошная луна

На полу кружевные узоры.

Наша горница хоть и мала,

Но чиста. Я с собой на досуге…

В этот вечер вся жизнь мне мила,

Как приятная память о друге.

Сад полышет, как пенный пожар,

И луна, напрягая все силы,

Хочет так, чтобы каждый дрожал

От щемящего слова «милый».

Только я в эту цветь, в эту гладь,

Под тальянку веселого мая,

Ничего не могу пожелать,

Все, как есть, без конца принимая.

Принимаю — приди и явись,

Все явись, в чем есть боль и отрада…

Мир тебе, отшумевшая жизнь.

Мир тебе, голубая прохлада.

Сергей Есенин

1925

Тышлы паныд

Сӧвет кадӧ лэдзӧм ӧтсӧгласа (солидарность) митингъяс нуӧдлӧмаӧсь быд коми сикт-карын абу сӧмын празьник лунӧ.

Шуам, ветымынӧд вося гожӧмӧ зурасьӧмаӧсь америкаувса Лунвыв Корея да коммунистувса Войвыв Корея. Ӧти кывъя коньӧр войтырыс эськӧ ёна корӧмаӧсь ӧтувтчыны тыштӧг, но ӧта-мӧдлы лӧсявтӧм идеологияа канмуяслӧн веськӧдлысьясыс лӧсьӧдчӧмаӧсь йитчыны зырӧмӧн. 

Сӧвет муын сэк сӧмын на Ыджыд тыш помасис. Мыйяскӧ и тӧдлісны йӧзыс курыд дойсӧ, тшыгсӧ, воштӧмсӧ да бура гӧгӧрвоисны, кутшӧм лёктор вайӧ выль косьыс. Мед кӧть и ылын. И Корея тышлы паныд котыртӧм митинг вылӧ локталісны том и пӧрысь, тшӧтш орчча грездъясысь. Йӧз водзын сёрнитісны райкомын, редакцияын, мукӧдлаын уджалысьяс да сиктса школаын велӧдысь.

Райкомса, тӧдӧмысь, ышӧдісны йӧзӧс отсавны Кореяса коммунистъяслы кыпыд уджӧн... Мый уськӧдчысьӧс колӧ кӧртвомавны, сувтӧдны тыш ӧзтысьясӧс.    Йӧзлы, кӧть найӧ книгатӧ и лыддисны, паськыд выль юӧртӧ сэкся кадӧ босьтны вӧлі некысь. Газетын ки пыдӧс пасьта гижӧдтор и вӧлӧма, но став сьӧкыд пырыс мунӧм коми йӧз кылісны дойсӧ и мукӧд кывъя войтырлысь. А ӧтвывса мог вермӧ ӧтувтны ставнысӧ.

Тышыс Корея кӧджын кыссяс куим во, уна вир кисьтас, мукӧд канмуӧс изкиас кыскас, ассьыныс вывті уна чӧв оласа йӧзӧс бырӧдас, да йитчыны кык Корея, дерт, оз и вермыны.
    Тыш панан арнас Синчхон дорын военнӧяс лыйласны комын вит сюрс мортӧс. Татшӧм асвӧляасьӧмыс (произвол) сэтшӧма пузьӧдас Пабло Пикассоӧс, политикаысь зэв ылын сулалысь сюрреалистӧс, мый гижас вывті нин гӧгӧрвоана да веськыд "Кореяын вир кисьтӧм" серпас.

А бӧрынджык, сикт-карӧ телевиденньӧ вотӧдз, тшӧктӧм митингъяс вылын сюрӧ на мый висьтавны: Карибын падмӧм, Вьетнам, Египет… Дерт, ас муын уна неминуча лоӧм да мукӧдтор тӧдтӧг и кольӧ сизим томан сайын.

Memento

Федерико Гарсиа Лорка

Кӧні гуыс Испанияса поэт-антифашистлӧн, некод оз тӧд. И, збыльысь, ӧні разалӧма сійӧ муӧ-ваӧ, дзоридзӧ-быдмӧгӧ,  йӧз сьӧлӧмӧ-сьылӧмӧ.

Кула да,

дзебышт гитаракӧд менӧ

лыа ӧзынӧ.

Кула да,

дзебышт апельсин раскӧ,

месань турунӧ.

Кула да,

тӧвйыв жбырганӧн кая,

кӧсъян кӧ.

Часлы... Кула да!

месань турун - мята

                                                       ***

                                         Memento (оригинал)

                                         Cuando yo me muera,

                                         enterradme con mi guitarra

                                         bajo la arena.

                                         Cuando yo me muera,

                                         entre los naranjos

                                         y la hierbabuena.

                                         Cuando yo me muera,

                                         enterradme si queréis

                                         en una veleta.

                                         ¡Cuando yo me muera!

Ас дорсьыд он пышйы

Уся-чечча, крукасьла... 
Пышъя помтӧм войысь.

Пыдын пессьӧ-ырзалӧ 
Бордъяинсӧ корысь.

Постӧгыс кӧть кавшася,
Личӧд оз сюр некысь.

Кардъялӧмыс важыся - 
Сьӧлӧм ёнтысь-летысь.

Вӧта-вемӧс пӧляла 
Биа доя вурыс.

Бӧрӧ вояс кольӧма... 
Эз тай бурд ни вунышт.

Синва сора мöвпъясöс 
Асъядорнас вушта.

Чездалöны сöнъясöй, 
Ас дорысь кор пышъя.